AQI LÀ GÌ? MỐI LIÊN HỆ GIỮA AQI VÀ HỆ THỐNG QUAN TRẮC KHÔNG KHÍ

Chất lượng không khí thay đổi liên tục theo thời gian dưới tác động của giao thông, hoạt động sản xuất, xây dựng, thời tiết và nhiều nguồn phát thải khác. Để theo dõi những biến động này, các trạm quan trắc không khí liên tục thu thập dữ liệu về nồng độ các chất ô nhiễm. Tuy nhiên, các con số như PM2.5, PM10, NO₂ hay O₃ không phải lúc nào cũng dễ hiểu đối với cộng đồng.

AQI – Air Quality Index (Chỉ số chất lượng không khí) được sử dụng để chuyển đổi dữ liệu quan trắc thành một chỉ số dễ theo dõi hơn, thường kết hợp với các mức phân loại và màu sắc để truyền đạt nhanh tình trạng chất lượng không khí và mức độ ảnh hưởng sức khỏe.

Tại Việt Nam, VN_AQI được hướng dẫn theo Quyết định 1459/QĐ-TCMT năm 2019. Theo hướng dẫn này, VN_AQI được tính từ dữ liệu quan trắc các chất ô nhiễm và được sử dụng để biểu thị tình trạng chất lượng không khí cũng như mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

1. AQI là gì?

AQI là viết tắt của Air Quality Index, nghĩa là Chỉ số chất lượng không khí.

Thay vì phải đọc và phân tích riêng từng nồng độ chất ô nhiễm, AQI cung cấp một thang điểm giúp người dùng nhanh chóng nhận biết chất lượng không khí đang ở mức nào.

WHO cũng mô tả đây là một công cụ phổ biến để truyền đạt tình trạng ô nhiễm không khí trong ngắn hạn theo cách dễ hiểu, đồng thời hỗ trợ đưa ra khuyến nghị nhằm giảm phơi nhiễm với ô nhiễm không khí.

Có thể hiểu đơn giản:

Dữ liệu quan trắc → Tính toán AQI → Phân loại chất lượng không khí → Cảnh báo và truyền thông

Ví dụ, thay vì chỉ công bố:

PM_2.5 = 85 µg/m³

người dân có thể tiếp nhận thông tin trực quan hơn:

AQI = 120 → Chất lượng không khí ở mức Kém

Nhờ đó, thông tin kỹ thuật từ hệ thống quan trắc được chuyển thành thông tin dễ tiếp cận đối với cộng đồng.

2. VN_AQI gồm những thông số nào?

Theo hướng dẫn kỹ thuật tính toán và công bố tại Việt Nam, các thông số được sử dụng gồm:

• PM_2.5;
• PM₁₀;
• SO₂;
• NO₂;
• CO;
• O₃.

Đặc biệt, phương pháp tính  yêu cầu phải có tối thiểu một trong hai thông số PM₁₀ hoặc PM_2.5 trong công thức tính.

Điều này cho thấy hệ thống quan trắc bụi mịn có vai trò rất quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu đầu vào cho AQI.

3. AQI được phân loại như thế nào?

Theo hướng dẫn VN_AQI, chỉ số được chia thành 6 khoảng giá trị:

Các mức này được sử dụng để truyền tải nhanh thông tin về chất lượng không khí và mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe.

Việc sử dụng màu sắc đặc biệt hữu ích trong các ứng dụng như:

• Bảng điện tử ngoài trời;
• Website quan trắc môi trường;
• Bản đồ chất lượng không khí;
• Ứng dụng điện thoại;
• Trung tâm điều hành môi trường;
• Hệ thống cảnh báo cộng đồng.

4. Mối liên hệ giữa AQI và hệ thống quan trắc không khí

Có thể xem hệ thống quan trắc không khí là nơi tạo ra dữ liệu, còn AQI là một cách để xử lý và truyền đạt dữ liệu đó.

Hệ thống quan trắc làm nhiệm vụ:

• Thu thập dữ liệu;
• Đo nồng độ các chất ô nhiễm;
• Đo các thông số liên quan;
• Lưu trữ dữ liệu;
• Truyền dữ liệu;
• Kiểm soát chất lượng dữ liệu.

AQI làm nhiệm vụ:

• Tổng hợp dữ liệu;
• Chuyển đổi dữ liệu thành chỉ số;
• Phân loại mức độ ô nhiễm;
• Hỗ trợ cảnh báo;
• Giúp cộng đồng dễ dàng hiểu thông tin chất lượng không khí.

Nếu hệ thống quan trắc cung cấp dữ liệu không chính xác, thiếu dữ liệu hoặc dữ liệu chưa được kiểm soát chất lượng, kết quả AQI cũng có thể bị ảnh hưởng.

5. Một hệ thống quan trắc không khí tạo ra AQI như thế nào?

6. AQI giúp ích gì cho cộng đồng?

7. AQI không thay thế dữ liệu quan trắc gốc

AQI rất hữu ích cho truyền thông, nhưng không nên sử dụng AQI như một sự thay thế hoàn toàn cho dữ liệu quan trắc.

Ví dụ, hai khu vực có thể có cùng AQI nhưng nguyên nhân gây ra AQI lại khác nhau. Một khu vực có thể chịu ảnh hưởng chủ yếu từ bụi mịn, trong khi khu vực khác có thể bị chi phối bởi O₃ hoặc một chất ô nhiễm khác.

WHO cũng khuyến nghị nên công bố cả nồng độ thực tế của từng chất ô nhiễm, bên cạnh AQI, đồng thời chỉ ra chất ô nhiễm đóng góp lớn nhất vào chỉ số.

Do đó, một hệ thống thông tin chất lượng không khí tốt nên cung cấp đồng thời:

AQI + Nồng độ từng chất ô nhiễm + Thời gian + Vị trí + Xu hướng biến động

8. Xu hướng: Từ quan trắc không khí đến hệ thống giám sát thông minh

Công nghệ quan trắc hiện nay đang chuyển từ mô hình: Đo → Lưu dữ liệu

sang: Đo → Truyền → Phân tích → Tính AQI → Cảnh báo → Hỗ trợ ra quyết định

Các nền tảng IoT, điện toán đám mây, bản đồ GIS, dashboard trực tuyến và phân tích dữ liệu có thể giúp kết nối nhiều trạm quan trắc thành một mạng lưới giám sát thống nhất.

Trong tương lai, hệ thống quan trắc không chỉ trả lời câu hỏi:

“Chất lượng không khí hiện tại như thế nào?”

mà còn hướng tới:

“Chất lượng không khí đang thay đổi ra sao?”

“Thông số nào đang chi phối AQI?”

“Khu vực nào có nguy cơ ô nhiễm cao?”

“Khi nào cần phát cảnh báo?”

Đây là nền tảng để chuyển từ quan trắc môi trường sang quản lý chất lượng không khí dựa trên dữ liệu.

Kết luận

AQI là cầu nối giữa dữ liệu quan trắc kỹ thuật và thông tin chất lượng không khí dành cho cộng đồng. Nếu hệ thống quan trắc là “nguồn dữ liệu đầu vào”, thì AQI là công cụ giúp chuyển những dữ liệu phức tạp thành một chỉ số trực quan, dễ hiểu và dễ truyền đạt.

Tại Việt Nam, được xây dựng từ dữ liệu quan trắc các chất ô nhiễm như PM_2.5, PM₁₀, SO₂, NO₂, CO và O₃; trong đó tối thiểu PM_2.5 hoặc PM₁₀ phải có trong tính toán.

Vì vậy, một hệ thống quan trắc không khí muốn cung cấp đáng tin cậy không chỉ cần thiết bị đo phù hợp mà còn cần quy trình lấy mẫu, kiểm soát chất lượng dữ liệu, hiệu chuẩn, xử lý dữ liệu và truyền thông kết quả một cách đồng bộ.

Xem thêm: Các tin tức, thông báo về Mecie

CÔNG TY TNHH MÁY VÀ THIẾT BỊ CÔNG NGHIỆP HÓA CHẤT - MÔI TRƯỜNG MECIE 
☎ Hotline: 0961.628.998 
✉ Email: [email protected] 
 KV Miền Bắc: Số 57 đường Louis XII - LK45, KĐT mới Hoàng Văn Thụ, Phường Hoàng Mai, TP Hà Nội, Việt Nam.
 KV Miền Nam: Tòa nhà Fideco, 28 Phùng Khắc Khoan, phường Tân Định, Thành phố Hồ Chí Minh.